Тауық — адамзатпен бірге мыңдаған жылдар бойы тіршілік етіп келе жатқан үй құсы. Бүгінде дүние жүзінде 34 миллиардтан астам тауық бар. Бұл — Жер бетіндегі ең көп таралған құс түрі. Ет пен жұмыртқа көзі ретінде ғана емес, кей халықтарда наным-сенім мен күнделікті өмірдің бір бөлігіне айналған ерекше тіршілік иесі.
Тауықтың шыққан тегі
Ғалымдардың айтуынша, қазіргі үй тауықтарының арғы тегі — Қызыл джунгли тауығы (Gallus gallus). Бұл жабайы құс Оңтүстік-Шығыс Азияда, әсіресе қазіргі Үндістан, Тайланд, Мьянма аумағында мекендеген.
Тауық б.з.д. 6–8 мың жыл бұрын қолға үйретілген. Алғашында діни, рәсімдік мақсатта, кейіннен ет және жұмыртқа үшін өсіріле бастады.
Тауықтың негізгі ерекшеліктері
Үй тауықтарының 500-ден астам тұқымы бар. Орташа тауық жылына 250–300 жұмыртқа сала алады. Өмір сүру ұзақтығы 5–10 жыл аралығында. Салмағы 1–5 кг шамасында болады, бұл тұқымына байланысты өзгереді. Тағы бір қызықты дерек — тауықтың көзі ультракүлгін сәулені көреді. Яғни, олар адам көзіне көрінбейтін түстерді ажырата алады.
Тауықтың санасы мен мінезі
Көп адам тауықты қарапайым тіршілік иесі деп ойлайды. Алайда зерттеулер олардың жад, тану қабілеті мен қарым-қатынас формасы барын дәлелдеген.
Тауық 100-ге жуық басқа тауықты түрінен таниды. Олар дыбыспен, қимылмен және дыбыстық сигналдармен байланыса алады. Аналық тауық балапандарына жау қауіп төнгенде арнайы дыбыс шығарып ескертеді. Ал көңіл-күйіне қарай түрліше үн шығарады: мазасызданса шиқылдайды, жайлы сезінсе гүрілдейді.
Әлеуметтік құрылымы
Тауықтар «иерархия» ұстанатын құстар. Мұны «pecking order» деп атайды. Яғни әр топта басты әтеш, бас тауық және төменгі деңгейдегілер болады. Бұл жүйе тамақтану, ұя таңдау, демалу сияқты әрекеттерде қатты байқалады.
Ауыл мен қалада тауықтың рөлі
Ауылдық жерлерде тауық жұмыртқа, ет, және тіпті табиғи оятқыш қызметін атқарады. Қалаларда да тауық өсіру — экологиялық таза өнім алуға ұмтылған адамдар үшін пайдалы үрдіске айналып келеді.
Тауық — адамзатпен бірге дамыған, мыңдаған жылдық тарихы бар үй құсы. Ол тек ас мәзіріндегі өнім көзі емес, сонымен қатар тірі, сезінетін, әлеуметтік тіршілік иесі. Табиғаттағы тепе-теңдік пен ауыл шаруашылығында тауықтың орны ерекше.